“ജീവിതത്തെ മുഴുവനായി ഒറ്റത്തവണ സങ്കൽപ്പിച്ച് നിങ്ങളെത്തന്നെ അസ്വസ്ഥരാക്കാതിരിക്കുക.”
ആ വലിയ ചിത്രത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു ഭയമുണ്ട്. ജീവിതത്തെ മൊത്തത്തിൽ ഒറ്റയടിക്ക് നോക്കിക്കണ്ടാൽ അതൊരു കഥയായി തോന്നില്ല. അതൊരു വലിയ കടം പോലെയാകും അനുഭവപ്പെടുക. നമുക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഭാതങ്ങൾ… നമ്മൾ കയറിയിറങ്ങിയ, പിന്നീട് ഉപേക്ഷിച്ചുപോയ മുറികൾ… ജീവിക്കാൻ വേണ്ടി നമ്മൾ എടുത്തണിഞ്ഞ, പിന്നീട് നമ്മൾ തന്നെയാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച വ്യാജമുഖങ്ങൾ… സ്നേഹം ഒരിക്കലും സമയത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നില്ലെന്നും, മറിച്ച് സമയത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി കാണിച്ചുതരിക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നതെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നതിന് മുൻപ് നാം സ്നേഹിച്ച മനുഷ്യർ…
ഒരുപക്ഷേ ഇതുകൊണ്ടാകാം ജീവിതം ഒരൊറ്റത്തവണയായി നമ്മിലേക്ക് വരാത്തത്.
അതൊരുപാട് കഷ്ണങ്ങളായാണ് വരുന്നത്. ഒരു പ്രഭാതഭക്ഷണം. ഒരു ഫോൺ വിളി. ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച. ഒരു കുഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്ന അതേ ചോദ്യം. കഴിഞ്ഞ വർഷത്തേക്കാൾ പതുക്കെ നടക്കുന്ന അച്ഛനോ അമ്മയോ. പെട്ടെന്നൊന്നും മാറിയിട്ടില്ലെങ്കിലും, എങ്ങനെയൊക്കെയോ പൂർണ്ണമായും മാറിപ്പോയ കണ്ണാടിയിലെ നമ്മുടെ മുഖം.
ജീവിതത്തിന്റെ ആ വലിയ ഭാരം താങ്ങാൻ നമുക്കാവില്ല എന്നതുകൊണ്ടാകാം പൂർണ്ണതയിൽ നിന്നും നമ്മെ ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
എങ്കിലും, ആ ചെറിയ കഷ്ണങ്ങളിൽ പോലും വലിയൊരു കൈമാറ്റം എപ്പോഴും നടക്കുന്നുണ്ട്.
തോറോയുടെ വാക്കുകൾക്ക് വലിയ കാഠിന്യമുണ്ട്. കാരണം അതിനെ മയപ്പെടുത്തി പറയാനാകില്ല: ‘ഏതൊന്നിന്റെയും യഥാർത്ഥ വിലയെന്നത്, അതിനായി നാം പകരമായി നൽകുന്ന ജീവിതത്തിന്റെ അളവാണ്.’ അല്ലാതെ പണമല്ല. പണം വെറുമൊരു പ്രതീകം മാത്രമാണ്, അതത്ര ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നല്ലാത്തതുകൊണ്ട് നാം ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്ന് മാത്രം. നാം നൽകുന്ന യഥാർത്ഥ വില നമ്മുടെ ‘ശ്രദ്ധ’യാണ്. നമ്മുടെ സായാഹ്നങ്ങളാണ്. വൈകുന്നേരം വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കായി ബാക്കിവെക്കാൻ കഴിയാതെ പോയ നമ്മുടെ ആർദ്രതയാണ്. മറ്റെല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നത് മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച്, വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ശോഷിച്ചുപോയ നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ യഥാർത്ഥ ജീവിതമാണ് അതിനുള്ള വില.
ഒരു കാര്യത്തിന് വലിയ തുക നൽകേണ്ടി വരുമ്പോൾ അത് വളരെ ‘വിലകൂടിയതാണ്’ എന്ന് നാം പറയാറുണ്ട്. എന്നാൽ നമ്മുടെ ആത്മാവിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പകരമായി നൽകേണ്ടി വരുമ്പോൾ നാം അങ്ങനെ പറയാറില്ല.
തികച്ചും മാന്യമായ വഴികളിലൂടെ ഒരു മനുഷ്യന് സ്വയം നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകാൻ കഴിയും. അയാൾ ജോലിയിൽ മിടുക്കനാകാം, ഏവരാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനാകാം, ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവനാകാം, പ്രമോഷനുകൾ കിട്ടിയവനാകാം, എപ്പോഴും ആർക്കും ഫോണിൽ കിട്ടുന്നവനാകാം… പക്ഷേ, അപ്പോഴും അയാൾ തിരിച്ചറിയും തന്റെ ഉള്ളിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു മുറി ഇപ്പോഴും ശൂന്യമായി കിടക്കുകയാണെന്ന്. അത് നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടതല്ല, നാടകീയമായി തകർന്നുപോയതുമല്ല. അത് വെറുതെ ഉപയോഗിക്കാതെ കിടക്കുകയാണ്. വിസ്മയങ്ങൾ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു മുറിയാണത്. ലോകത്തിന്റെ ബഹളങ്ങൾക്കിടയിൽ ആ നിശബ്ദതയെ ഒരു ‘മടി’യായി മറ്റുള്ളവർ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, സ്വന്തം ശബ്ദം കേൾക്കാൻ അയാൾക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്ന മുറി.
മുതിർന്നവരാകുന്നതിന്റെ വലിയൊരു ക്രൂരതയാണിത്. വലിയ ദുരന്തങ്ങളിലൂടെയല്ല അത് നമ്മെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, ഒരേ കാര്യങ്ങളുടെ ആവർത്തനങ്ങളിലൂടെയാണ്. ഉപയോഗങ്ങളിലൂടെയാണ്. അളക്കാൻ കഴിയുന്നതിനെ മാത്രം വിലമതിക്കാൻ മനസ്സിനെ പതുക്കെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയാണ്. വേഗത്തിൽ ഉത്തരം നൽകാനും, പ്രായോഗികമായി തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനും, സൗകര്യപ്രദമായി സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാനും, മറ്റുള്ളവർക്ക് സ്വീകാര്യമായ രീതിയിൽ സംസാരിക്കാനും നമ്മൾ പഠിക്കുന്നു. ജീവിച്ചിരിക്കുക എന്നതിലെ ആ സ്വാഭാവികമായ വന്യതയെ, പതിയെ പതിയെ ‘ജീവിതം കൈകാര്യം ചെയ്യുക’ എന്ന പ്രക്രിയ വഴിമാറ്റുന്നു.
അങ്ങനെയിരിക്കെ ഒരു ദിവസം വാർദ്ധക്യം നമ്മോട് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങും. തത്വശാസ്ത്രങ്ങളിലൂടെയല്ല, ശരീരത്തിലൂടെ.
മുട്ടുവേദനയായി, നടുവേദനയായി. പണ്ടൊക്കെ വളരെ സാധാരണമായിരുന്ന ഒരു ദിവസത്തിന് ശേഷം അനുഭവപ്പെടുന്ന വലിയ ക്ഷീണമായി. ഒരു ഫോട്ടോയിൽ നമ്മെത്തന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ എടുക്കുന്ന ആ ചെറിയ സമയദൈർഘ്യമായി. ഒരു കുട്ടി നമ്മെ ‘പ്രായമായ ഒരാളായി’ കാണുന്ന ആ ആദ്യത്തെ നിമിഷമായി. നമ്മുടെ അച്ഛനമ്മമാർ എക്കാലവും അങ്ങനെ ആയിരുന്നില്ല എന്ന് നമ്മൾ തിരിച്ചറിയുന്ന നിമിഷമായി. ഓർമ്മകളെന്നത് വെറുമൊരു മ്യൂസിയമല്ലെന്നും, ചില മുറികളിലെ വെളിച്ചം പതിയെ അണഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു വീടാണെന്നും നാം തിരിച്ചറിയുന്ന നിമിഷമായി.
എങ്കിലും ഡേവിഡ് ബോവിയുടെ വരികളിൽ വിചിത്രമായ ഒരു ആശ്വാസമുണ്ട്. “നിങ്ങൾ എക്കാലവും എന്തായിത്തീരണമായിരുന്നോ, ആ യഥാർത്ഥ വ്യക്തിയായി നിങ്ങളെ മാറ്റിയെടുക്കുന്ന അസാധാരണമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ് വാർദ്ധക്യം.”
പ്രായമേറുന്നത് നമ്മെ പെട്ടെന്ന് ബുദ്ധിമാന്മാരാക്കും എന്നതുകൊണ്ടല്ല അങ്ങനെ പറയുന്നത്. പലരും പ്രായമാകുമ്പോൾ അവരുടെ ഭയങ്ങളുടെ കൂടുതൽ കടുത്ത രൂപങ്ങളായി മാറാറുമുണ്ട്. എന്നാൽ, വാർദ്ധക്യത്തിന് നമ്മുടെ വ്യാജമുഖങ്ങളിലെ അലങ്കാരങ്ങളെ വലിച്ചെറിയാനുള്ള ഒരു കഴിവുണ്ട്. അഭിനയിച്ചു ജീവിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ ആർത്തിയെ അത് ഇല്ലാതാക്കുന്നു. ചില മോഹങ്ങളൊക്കെ വെറും പ്രഹസനങ്ങളായിരുന്നു എന്ന് അത് കാണിച്ചുതരുന്നു. സ്വന്തം ജീവിതത്തോട് നാം നീതി പുലർത്തിയോ അതോ മറ്റുള്ളവർ വരച്ചുവെച്ച രൂപത്തോട് നാം അന്ധമായി വിധേയത്വം കാണിക്കുകയായിരുന്നോ എന്ന് അത് വളരെ നേരിട്ട് നമ്മോട് ചോദിക്കുന്നു.
ജീവിതം ചെറുതാണ് എന്നതല്ല വലിയ ദുരന്തം. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം തിരിച്ചറിയുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ നാം അത് ചെലവാക്കിത്തീർക്കുന്നു എന്നതാണ്.
യാതൊരു അടിസ്ഥാനവുമില്ലാത്ത ഉത്കണ്ഠകൾക്ക് നാം വർഷങ്ങൾ വെറുതെ നൽകുന്നു. ഒരിക്കലും സംഭവിക്കാത്ത ദുരന്തങ്ങളെ നാം മനസ്സിലിട്ട് റിഹേഴ്സൽ ചെയ്യുന്നു. സ്നേഹത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ കാലം നാം അപമാനങ്ങളെ മനസ്സിൽ കൊണ്ടുനടക്കുന്നു. ഹൃദയമെന്നത് പലിശ കിട്ടുന്ന ഒരു ബാങ്ക് അക്കൗണ്ട് ആണെന്ന പോലെ നമ്മൾ ആർദ്രതകളെ എപ്പോഴും നാളത്തേക്കായി മാറ്റിവെക്കുന്നു. ഈ ജോലികളൊക്കെ കഴിഞ്ഞ്, ഈ സമ്മർദ്ദങ്ങളൊക്കെ മാറി, ജീവിതം ഒന്നുകരക്കടുത്തിട്ട്, നമുക്ക് സ്വന്തം സന്തോഷങ്ങളിലേക്ക് തിരികെ വരാം എന്ന് നമ്മൾ വെറുതെ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ നാം നാളത്തേക്കായി മാറ്റിവെക്കുന്ന ആ ‘നമ്മൾ’ അവിടെ മാറ്റങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ കാത്തിരിക്കുകയല്ല. അവനും പ്രായമാകുന്നുണ്ട്.
അതുകൊണ്ടാണ് മാർക്കസ് ഔറേലിയസിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ഇത്ര പ്രസക്തിയുള്ളത്. തന്റെ ‘മെഡിറ്റേഷൻസ്’ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ, ഒരു ആയുസ്സ് മുഴുവനായുള്ള ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ഓർത്ത് വ്യാകുലപ്പെടരുതെന്നും, മറിച്ച് ഇപ്പോൾ കയ്യിലുള്ള ജോലിയിലും ഈ നിമിഷത്തിലും മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുമാണ് അദ്ദേഹം തന്നോട് തന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നത്. ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുതെന്നല്ല അദ്ദേഹം പറയുന്നത്. മറിച്ച് ജീവിക്കാൻ തന്നെ കഴിയാത്ത രീതിയിൽ അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുതെന്നാണ്. ജീവിതത്തെ മുഴുവനായി ഒറ്റയടിക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കുകയെന്നാൽ, സമയത്തിന് പുറത്തുനിൽക്കുന്ന ഒരു ന്യായാധിപനാകുക എന്നാണ് അർത്ഥം. എന്നാൽ സത്യസന്ധമായി ഇന്നത്തെ ദിവസം ജീവിക്കുകയെന്നാൽ, സമയത്തിനുള്ളിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു പച്ചയായ മനുഷ്യനാകുക എന്നാണ്.
ഒരുപക്ഷേ സമാധാനം എന്നത് ഭാരങ്ങളില്ലാത്ത അവസ്ഥയാകില്ല. മറിച്ച്, ഈ ലോകത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഭാരവും സ്വന്തം കൈകളിൽ ഏറ്റില്ല എന്ന തീരുമാനമാകാം.
ഇന്നത്തെ ദിവസത്തിന് അതിന്റേതായ ഭാരമുണ്ട്. അത് ചെറുതായതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് അത് യഥാർത്ഥമായതുകൊണ്ടാണ്. മേശപ്പുറത്തുള്ള ആ ചായക്കപ്പ് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ അരികിലുള്ള ആ മനുഷ്യൻ യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ മുന്നിലുള്ള ജോലി യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. നിങ്ങളുടെ യാതൊരു അനുവാദവുമില്ലാതെ ഉള്ളിലേക്ക് വരുന്നതും പോകുന്നതുമായ ആ ശ്വാസം യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. കാണാത്ത ഏതോ കാണികൾക്കായി നമ്മൾ തയ്യാറാക്കിവെക്കുന്ന ആ വലിയ സംഗ്രഹത്തിലല്ല ജീവിതമുള്ളത്. അത് നാം ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുന്ന ഈ ചെറിയ നിമിഷങ്ങളിലാണ്, നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയുടെ കൊച്ചുകൊച്ചു കൈമാറ്റങ്ങളിലാണ്.
അതുകൊണ്ട്, മരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് എനിക്ക് എന്തൊക്കെ നേടണം എന്നതല്ല ചോദ്യം. ആ ചോദ്യം മറ്റുള്ളവരുടെ കയ്യടികൾക്ക് വേണ്ടി എളുപ്പത്തിൽ കളങ്കപ്പെട്ടേക്കാം.
ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ ചോദ്യം ഇതാണ്: മാഞ്ഞുപോകുന്ന എന്റെ ഈ ജീവിതം അർപ്പിക്കാൻ മാത്രം മൂല്യമുള്ളത് എന്താണ്? എന്റെ കയ്യിലുള്ള ഈ ഒരേയൊരു സമ്പത്ത് അർഹിക്കുന്നത് ആരെയാണ്, എന്തിനെയാണ്?
ചില കാര്യങ്ങൾക്കത് അർഹതയുണ്ട്. ഒട്ടുമിക്കതിനും അതില്ലതാനും.
ആ വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയുക എന്നതാണ് ഒരുപക്ഷേ വിവേകത്തിന്റെ തുടക്കം. വലിയ ശബ്ദമുള്ള ഒരു വിവേകമല്ല അത്. പ്രഖ്യാപനങ്ങളിലൂടെ വരുന്നതുമല്ല. അത് വളരെ ശാന്തമായ ഒരു അറിവാണ്. നിങ്ങളുടെ കുഞ്ഞിന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ ആ നോട്ടത്തിന്റെ ആഴം കൂട്ടുന്ന ഒരു വിവേകം. യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ അമ്മയെ വിളിക്കാൻ നിങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒന്ന്. ‘അത്യാവശ്യ’മുള്ള കാര്യങ്ങൾ ‘പ്രധാനപ്പെട്ട’ കാര്യങ്ങളാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത് അവസാനിപ്പിക്കുന്ന ഒന്ന്. നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, യാതൊരു കയ്പ്പുമില്ലാതെ ഒരു പഴയ സ്വപ്നത്തെ മരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന ഒരറിവ്.
ഈ ദിവസങ്ങളെ നമുക്ക് എക്കാലവും പിടിച്ചുനിർത്താനാകില്ല. അവ നമ്മെ വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുൻപ് അവയെ എന്താക്കി മാറ്റണം എന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ മാത്രമേ നമുക്ക് കഴിയൂ.
ഒരുപക്ഷേ വാർദ്ധക്യം എന്നത് ഈ യാത്രയുടെ അവസാനത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു ശത്രുവായിരിക്കില്ല. മറിച്ച്, നമ്മൾ ഒളിച്ചിരുന്ന സകല മറകളും പതുക്കെ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയായിരിക്കാം. കടമെടുത്ത ആഗ്രഹങ്ങൾ. പരിശീലിച്ചെടുത്ത വ്യാജ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ. ആവശ്യമില്ലാത്ത നാണക്കേടുകൾ. നമ്മളെ ഒരിക്കലും ശരിക്കും കാണാത്ത മനുഷ്യർ നമ്മെ കാണണം എന്ന ആ വലിയ ആർത്തി.
ആ മറകളൊക്കെ നീങ്ങിക്കഴിയുമ്പോൾ ബാക്കിയാകുന്നത് നാം സങ്കൽപ്പിച്ചതിനേക്കാൾ വളരെ ചെറുതായിരിക്കാം. പക്ഷേ അത് കുറച്ചുകൂടി സത്യസന്ധമായിരിക്കും.
അഭിനയങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു മുഖം. പ്രകടനങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു പ്രണയം. തെറ്റായ ബലിപീഠങ്ങളിൽ ഹോമിക്കാത്ത ഒരു ദിവസം. ജീവിതത്തെ മൊത്തത്തിൽ സങ്കൽപ്പിച്ചു കൂട്ടാതെ, അത് നമ്മിലേക്ക് വരാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ ഒരേയൊരു രൂപത്തിൽ, അതിയായ വിസ്മയത്തോടെയും ശ്രദ്ധയോടെയും അതിനെ സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു മനസ്സ്.
ഒരു ശ്വാസം. ഒരു മണിക്കൂർ. അളക്കാൻ കഴിയാത്ത, പതിയെ മാഞ്ഞുപോകുന്ന ഒരു കൊച്ചു കൈമാറ്റം.
ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ ഇംഗ്ലീഷിലും എഴുതുന്നുണ്ട് കേട്ടോ. എന്റെ എഴുത്തുകൾ ഇവിടെ വായിക്കാം. നിങ്ങൾക്ക് താല്പര്യമുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ എഴുതിയ ഒരു ചെറിയ പുസ്തകവും അവിടെയുണ്ട്. കേൾക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ളവർക്കായി കുറച്ച് പോഡ്കാസ്റ്റുകളും, കാണാനായി കുറച്ച് ചിത്രങ്ങളും ഇതിലുണ്ട്.